Willem van den Bosch met de zilveren bokaal en het boek. (Foto: Marius van Deursen)

Nazi-relikwie bezorgt Somerenaar moeilijke puzzel

donderdag 8 februari 2018 - 12:27|Boyke Joosten

SOMEREN – Het had niet veel gescheeld of een zilveren pronkbeker met een inscriptie uit 1913 zou nooit gevonden zijn. Een bezoeker van het kerkhof bij de Lambertuskerk in Someren vond de zwart verweerde bokaal vijf jaar terug in een afvalbak. Willem van den Bosch, lid van heemkundekring De Vonder en tevens lid van de Archeologische Vereniging Kempen- en Peelland (AVPK), was de gelukkige vertrouweling van de vinder en schenker, die anoniem wil blijven. Een saillant detail; er staat een tweede inscriptie uit 1942 in gegraveerd met onder andere een hakenkruis.

Van den Bosch was op zijn zachts gezegd in zijn nopjes toen de vrouw, die de bokaal vond, bij hem aanklopte. “Ik heb hem eerst bij de heemkundekring laten zien. Daarna heb ik ‘m meegenomen naar Eindhoven waar ik iedere woensdag samenkom met andere amateurarcheologen”, vertelt Van den Bosch. Samen met collega Rob Schlooz uit Eindhoven gaat hij op onderzoek uit. In het Erfgoedhuis Eindhoven is de bokaal gefotografeerd en zijn de historische achtergronden gereconstrueerd.

De inscripties
De bijzondere vondst bevat twee inscripties uit verschillende tijdsplannen. De oudste tekst op de bokaal komt uit 1913 en luidt als volgt: ‘Zur Silberhochzeit gewidmed von der Rennbahnverwaltung Hoppegarten 1888 23 Februar 1913’, vrij vertaald: 'Voor het zilveren huwelijk geschonken door het bestuur van de renbaan Hoppegarten 1888 23 februari 1913'. De andere tekst - die beter te lezen is - stamt dus uit 1942 en vermeldt het volgende: ‘Dem Nachtjagdgeschwader 1 zum 26. Juni 1942 Der letzte Führer der Jagdstaffel Boelcke’, ofwel: 'Voor het eskader nachtvliegers 1 bij gelegenheid van 26 juni 1942. De laatste bevelhebber van het eskader Boelcke’. Daarnaast zijn twee afgebeelde medailles te zien. ‘Pour le Mérite’ (ook wel: Blauer Max), de hoogste Pruisische onderscheiding voor dapperheid (boven), en het ridderkruis met eikenloof (onder).

'Je krijgt eigenlijk een soort puzzel aangereikt. Er komen elke keer stukjes bij.'

Puzzelstukjes
“Je krijgt eigenlijk een soort puzzel aangereikt. Er komen elke keer stukjes bij. Nu zijn we op een punt dat we niet meer verder komen. We hopen door dit artikel de laatste eigenaar te vinden”, aldus Van den Bosch. Wat tijdens het onderzoek wel al naar boven kwam is te lezen in het boek genaamd Nieuwe mensen op oud land. Daarin wordt de geschiedenis van Karl Bolle (1893 – 1955) tot in detail beschreven. ‘De student economie aan de Universiteit van Oxford werd gedurende de Eerste Wereldoorlog na officier in de cavalerie, uiteindelijk piloot. Hij kwam terecht in een groep van Duitse elitevliegers. In 1918 werd Bolle commandant van Jagdstaffel 2. Als oorlogsheld ontvingen 77 Duitse piloten de hoge onderscheiding ‘Pour le Mérite’ waaronder Karl Bolle. Na de eerste wereldoorlog werd hij instructeur voor piloten en directeur van de Deutsche Verkehrsfliegerschule in Schleissheim nabij München. Op 26 juni 1942 bezocht Bolle het vliegveld Deelen bij Arnhem als eregast voor het feest vanwege het 2-jarig bestaan van de Nachtjagdgeschwader 1 (nachtvliegers). Het feest van 26 juni 1942 vond plaats in de villa van Velperweg 55 in Arnhem. Karl Bolle was op het feest om met zijn reputatie als veteraan uit de vorige oorlog het moraal van de aanwezige Luftwaffe-officieren op peil te houden. De jongste inscriptie in de bokaal moet zijn gemaakt bij gelegenheid van het feest van 26 juni 1942. Het was een geschenk van de laatste commandant van het eskader Boelcke (Karl Bolle) aan het Nachtjagdgeschwader 1. Zo staat te lezen in het boek geschreven door mede-onderzoeker Rob Schlooz.

De eerste inscriptie
In de eerste inscriptie staat de Rennbahnverwaltung Hoppegarten vernoemd. Een paardenrenbaan ten oosten van Berlijn waar tot de Eerste Wereldoorlog de elite van Berlijn samenkwam. Tot die elite behoorde ook de familie van Karl Bolle. In het boek wordt de oudste inscriptie als volgt beschreven: ‘Volgens de oudste inscriptie werd op 23 februari 1913 een zilveren bruiloft gevierd waarbij het jubilerende bruidspaar van de beheerders van Hoppegarten een zilveren bokaal cadeau kregen. De namen van het echtpaar van deze bruiloft zijn niet achterhaald. Wellicht waren dat leden van de familie Bolle. In elk geval is de bokaal uiteindelijk in bezit gekomen van Karl Bolle.’

'Wij vragen ons af waar hij is gebleven tussen 26 juni 1942 en vijf jaar terug.'

Hoe komt de bokaal in Someren terecht?
Op de vraag hoe de bokaal in Someren terecht gekomen is, hebben de onderzoekers geen antwoord gekregen. Er wordt gesuggereerd dat het wellicht met een piloot is meegekomen die is neergestort in de buurt van Someren. Omdat de bokaal door de jaren heen helemaal zwart was geworden, is het naar waarschijnlijkheid uiteindelijk gebruikt als bloempot op een graf in Someren, voordat het in de afvalbak terechtkwam. “Wij vragen ons af waar hij is gebleven tussen 26 juni 1942 en vijf jaar terug. Mensen die ‘m herkennen omdat hij bijvoorbeeld ergens in een kastje onder de gootsteen heeft gestaan, mogen mij een e-mail sturen via: willem@vandenbosch.co”, aldus Van den Bosch. Een groot puzzelstuk van zo’n 70 jaar ontbreekt dus nog.

Meer media

Gerelateerde nieuwsberichten

Militairen bieden hulp bij restauratie Wehrmachtshuisje SOMEREN-HEIDE - Deze keer geen verre uitzending naar Bosnië, Afghanistan of Mali, maar een weiland in Someren-Heide waar militairen van 101 Geniebataljon van de Koninklijke Landmacht in december gaan bouwen... 15 oktober 2018 - 14:54
Levenswerk Lieroppenaar vereeuwigd in boek LIEROP – Het levenswerk van kunstenaar Luciën van der Eerden is gebundeld in een mooi boek. Zondag 14 oktober wordt het boek ‘Lux et Terra’, vernoemd naar het gelijknamige landgoed... 11 oktober 2018 - 11:43
Someren wil komst zonneparken faseren SOMEREN – Zorgen over wildgroei en een negatieve impact op het buitengebied. Daarom besloot de Somerense politiek eerder haar zonneparkenbeleid nogmaals tegen het licht te houden. Volgende week woensdag wordt... 5 oktober 2018 - 13:45
Lierop in de ban van de Dorpskwis LIEROP – Al maanden wordt het woord quiz anders gespeld in Lierop. Het is al maanden ‘kwis’ voor de Lieropenaren. Bedenkers van dit alles, Robert van Otterdijk en Stijn Hesius... 4 oktober 2018 - 12:39
Hennepafval gedumpt in Someren-Eind SOMEREN-EIND - Aan de Jan Smitslaan in Someren-Eind is afgelopen weekend een flinke hoeveelheid afval van een hennepkwekerij aangetroffen. De politie is op zoek naar getuigen van de dumping. Het... 2 oktober 2018 - 14:05
Wisselende resultaten Euroskills 2018 SOMEREN - Het Europees kampioenschap voor beroepen is wisselvallig verlopen voor het Nederlandse team. Tim Klessens wist een vijfde plaats te bemachtigen. Toon Hesius en Luuk Isbouts kwamen niet verder... 1 oktober 2018 - 11:03